W początkach państwowości polskiej tereny na zachodnim brzegu Bugu wchodziły w skład ziemi brzeskiej. Ziemia brzeska należała ówcześnie do Księstwa Włodzimierskiego, a pod koniec XIII wieku dostała się pod władzę książąt litewskich. Związek Wielkiego Księstwa Litewskiego z Polską przynosi nowy podział administracyjny tych ziem - województwa.

Pierwsza, wyraźnie wyodrębniona przynależność administracyjna terenów stanowiących dziś gminę Terespol, związana była z województwem trockim, a dokładniej z utworzonym w jego ramach powiatem brzeskim. W 1520 roku nastąpił podział województwa trockiego - powstało wtedy między innymi województwo podlaskie ze stolicą w Brześciu, które w 1566 roku podzielono na dwie części : województwo podlaskie ze stolicą w Drohiczynie oraz brzesko-litewskie ze stolicą w Brześciu Litewskim. W granicach tego drugiego pozostały tereny nad Krzną i Bugiem wchodzące w skład powiatu brzeskiego. Taki stan utrzymał się do II rozbioru Polski. Prawobrzeżną część powiatu brzeskiego zagarnęła Rosja. W państwie polskim pozostała zachodnia część powiatu z Terespolem, Neplami i Kobylanami.

Trzeci rozbiór Polski przyniósł koniec istnienia województwa brzesko-litewskiego i powiatu brzeskiego. Bug stał się granicą państwową między cesarstwem rosyjskim i cesarstwem austriackim. Ziemie leżące na zachodnim brzegu Bugu, zostały administracyjnie związane z Lublinem. Zaborca austriacki włączył je do nowego organizmu administracyjnego nazwanego Galicją Zachodnią.

Ziemie Galicji Zachodniej podzielono w 1796 roku na 12 dystryktów, z dystryktem litewskim w Terespolu. Był to pierwszy tymczasowy podział administracyjny obszaru okupowanego przez Austrię. W tym samym roku cesarz austriacki dokonał kolejnego podziału tych ziem na 12 cyrkułów. Wśród nich był cyrkuł bialski ze stolicą w Białej Podlaskiej, obejmujący zachodnią część dotychczasowego województwa brzesko-litewskiego, w tym ziemie nad Krzną i Bugiem.

W 1803 roku cyrkuł bialski został połączony z chełmskim, tworząc cyrkuł włodawski, którego stolica pozostała w Białej Podlaskiej. Po wyzwoleniu Galicji Zachodniej przez wojska księcia Józefa Poniatowskiego, w ramach utworzonego Księstwa Warszawskiego, na terenach między Bugiem a Wisłą powstały dwa departamenty - lubelski na południu i siedlecki na północy. W ramach departamentu siedleckiego, Biała Podlaska stała się stolicą powiatu, który swoimi granicami objął tereny dzisiejszej gminy Terespol.

Po powstaniu Królestwa Kongresowego Biała Podlaska stała się stolicą obwodu bialskiego, utworzonego z dotychczasowych powiatów bialskiego i łosickiego. Jednostki ponad powiatowe zmieniały swoją nazwę i granice - w 1837 roku województwa zamieniono na gubernie, w 1848 roku nastąpiło połączenie guberni lubelskiej z podlaską w jedną gubernię lubelską. Od 1867 roku na mapę powróciły powiaty, w tym bialski i konstantynowski i pojawiły się na niej duże gminy. W skład powiatu bialskiego weszły między innymi miasto Terespol oraz gminy Kobylany i Kostomłoty. Stan taki trwał do 1912 roku.

Rok 1912 przyniósł wydzielenie Chełmszczyzny i Podlasia z Królestwa Polskiego. Utworzona została odrębna gubernia chełmska, w skład której weszły między innymi powiaty bialski i konstantynowski. Nadbużańskie gminy Bohukały, Kostomłoty, Kobylany i Dobryń oraz miasto Terespol nie zmieniły przynależności powiatowej, ale stały się teraz gminami guberni chełmskiej.

W 1915 roku tereny dzisiejszej gminy Terespol zajęli nowi okupanci - Niemcy. Administrację ziem Polski nadbużańskiej przejęła Komenda Etapów. W Białej Podlaskiej mieściła się siedziba jednego z etapów. Wojskowa okupacja tego obszaru trwała najdłużej. Pojawiły się również próby oderwania Chełmszczyzny i Podlasia na rzecz Ukrainy. Dopiero operacja grupy wojsk polskich gen. Listowskiego w lutym 1919 roku przyniosła tym ziemiom niepodległość. W sierpniu 1919 roku Sejm uchwalił "Ustawę tymczasową" tworząc na terenach wyzwolonych spod okupacji państw centralnych 5 nowych województw, w tym województwo lubelskie, obejmujące teren przedwojennych guberni lubelskiej i chełmskiej. Podzielono je na 19 powiatów, w tym powiat bialski i konstantynowski.

Zmiana tego podziału nastąpiła w kwietniu 1932 roku, kiedy to zlikwidowano powiat bialski rozparcelowując jego tereny pomiędzy sąsiednie powiaty bialski i siedlecki. Od tej chwili wszystkie tereny stanowiące dziś obszar gminy Terespol związały się z powiatem bialskim.

Po wyzwoleniu, dekretem PKWN zniesiono podział terytorialny wprowadzony przez hitlerowców. Powiat bialski pozostał w województwie lubelskim i miał w swoich granicach miasto Terespol oraz gminy Bohukały, Kostomłoty i Kobylany. Dzieliły się one na gromady skupiające po kilka wsi.

W 1954 roku Sejm PRL uchwalił ustawę o reformie podziału administracyjnego. W miejsce dotychczasowych gmin utworzono gromady, jednostki administracyjno-terytorialne najniższego rzędu. W powiecie bialskim powstało 50 gromad. Na terenach nad Krzną i Bugiem zaczęły funkcjonować nowe jednostki administracyjne - miasto Terespol i gromady : Błotków Duży, Lobaczew Duży, Małaszewicze, Bohukały, Berezówka i Dobratycze.

Kolejna reforma administracyjna miała miejsce w 1973 roku i przywróciła do życia gminy. W powiecie bialskim utworzono 11 gmin, w tym gminę Terespol. Ponieważ w ośrodkach miejskich, liczących powyżej 5 tys. mieszkańców i nie będących siedzibami powiatów, utworzono połączone urzędy administracyjne dla miasta i gminy bezpośrednio do niego przylegającej, na mapie administracyjnej Polski pojawił się nowy twór - Urząd Miasta i Gminy w Terespolu.

W 1975 roku gmina Terespol znalazła się w granicach województwa bialskopodlaskiego. Ostateczny kształt gminie Terespol nadało rozporządzenie rządu Rzeczypospolitej Polskiej z 1991 roku. Na jego podstawie, od 1 stycznia 1992 roku Miasto i Gmina Terespol funkcjonują osobno. Sprawa podziału wspólnych dla miasta i gminy organów samorządowych została poprzedzona konsultacjami społecznymi 1990 i 19991 roku. Cały proces obfitował w gorące dyskusje a nawet konflikty. Sprawa podziału stanowiła jednocześnie główny temat sesji Rady Miasta i Gminy Terespol. Specjalnie w tym celu powołana komisja, w oparciu o wyniki konsultacji, podjęła decyzję o wystąpieniu z projektem uchwały o rozdzieleniu samorządów miasta i gminy. Stosowną uchwałę dotyczącą podziału Rada podjęła 29 maja 1991 roku. Ostatecznym potwierdzeniem przyjętego stanowiska było rozporządzenie Rady Ministrów z września 1991 roku, w którym w stosunku do województwa bialskopodlaskiego określono : Miasto Terespol z siedzibą władz w Terespolu oraz Gminę Terespol
z siedzibą władz gminy w Terespolu. Ostatnia reforma administracyjna z 1 stycznia 1999 roku przywróciła duże województwa i powiaty. Pojawił się powiat bialski z siedzibą w Białej Podlaskiej. Jedną z 19 gmin tworzących ten powiat jest gmina Terespol.

W początkach państwowości polskiej tereny na zachodnim brzegu Bugu wchodziły w skład ziemi brzeskiej. Ziemia brzeska należała ówcześnie do Księstwa Włodzimierskiego, a pod koniec XIII wieku dostała się pod władzę książąt litewskich. Związek Wielkiego Księstwa Litewskiego z Polską przynosi nowy podział administracyjny tych ziem - województwa.

Pierwsza, wyraźnie wyodrębniona przynależność administracyjna terenów stanowiących dziś gminę Terespol, związana była z województwem trockim, a dokładniej z utworzonym w jego ramach powiatem brzeskim. W 1520 roku nastąpił podział województwa trockiego - powstało wtedy między innymi województwo podlaskie ze stolicą w Brześciu, które w 1566 roku podzielono na dwie części : województwo podlaskie ze stolicą w Drohiczynie oraz brzesko-litewskie ze stolicą w Brześciu Litewskim. W granicach tego drugiego pozostały tereny nad Krzną i Bugiem wchodzące w skład powiatu brzeskiego. Taki stan utrzymał się do II rozbioru Polski. Prawobrzeżną część powiatu brzeskiego zagarnęła Rosja. W państwie polskim pozostała zachodnia część powiatu z Terespolem, Neplami i Kobylanami.

Trzeci rozbiór Polski przyniósł koniec istnienia województwa brzesko-litewskiego i powiatu brzeskiego. Bug stał się granicą państwową między cesarstwem rosyjskim i cesarstwem austriackim. Ziemie leżące na zachodnim brzegu Bugu, zostały administracyjnie związane z Lublinem. Zaborca austriacki włączył je do nowego organizmu administracyjnego nazwanego Galicją Zachodnią.

Ziemie Galicji Zachodniej podzielono w 1796 roku na 12 dystryktów, z dystryktem litewskim w Terespolu. Był to pierwszy tymczasowy podział administracyjny obszaru okupowanego przez Austrię. W tym samym roku cesarz austriacki dokonał kolejnego podziału tych ziem na 12 cyrkułów. Wśród nich był cyrkuł bialski ze stolicą w Białej Podlaskiej, obejmujący zachodnią część dotychczasowego województwa brzesko-litewskiego, w tym ziemie nad Krzną i Bugiem.

W 1803 roku cyrkuł bialski został połączony z chełmskim, tworząc cyrkuł włodawski, którego stolica pozostała w Białej Podlaskiej. Po wyzwoleniu Galicji Zachodniej przez wojska księcia Józefa Poniatowskiego, w ramach utworzonego Księstwa Warszawskiego, na terenach między Bugiem a Wisłą powstały dwa departamenty - lubelski na południu i siedlecki na północy. W ramach departamentu siedleckiego, Biała Podlaska stała się stolicą powiatu, który swoimi granicami objął tereny dzisiejszej gminy Terespol.

Po powstaniu Królestwa Kongresowego Biała Podlaska stała się stolicą obwodu bialskiego, utworzonego z dotychczasowych powiatów bialskiego i łosickiego. Jednostki ponad powiatowe zmieniały swoją nazwę i granice - w 1837 roku województwa zamieniono na gubernie, w 1848 roku nastąpiło połączenie guberni lubelskiej z podlaską w jedną gubernię lubelską. Od 1867 roku na mapę powróciły powiaty, w tym bialski i konstantynowski i pojawiły się na niej duże gminy. W skład powiatu bialskiego weszły między innymi miasto Terespol oraz gminy Kobylany i Kostomłoty. Stan taki trwał do 1912 roku.

Rok 1912 przyniósł wydzielenie Chełmszczyzny i Podlasia z Królestwa Polskiego. Utworzona została odrębna gubernia chełmska, w skład której weszły między innymi powiaty bialski i konstantynowski. Nadbużańskie gminy Bohukały, Kostomłoty, Kobylany i Dobryń oraz miasto Terespol nie zmieniły przynależności powiatowej, ale stały się teraz gminami guberni chełmskiej.

W 1915 roku tereny dzisiejszej gminy Terespol zajęli nowi okupanci - Niemcy. Administrację ziem Polski nadbużańskiej przejęła Komenda Etapów. W Białej Podlaskiej mieściła się siedziba jednego z etapów. Wojskowa okupacja tego obszaru trwała najdłużej. Pojawiły się również próby oderwania Chełmszczyzny i Podlasia na rzecz Ukrainy. Dopiero operacja grupy wojsk polskich gen. Listowskiego w lutym 1919 roku przyniosła tym ziemiom niepodległość. W sierpniu 1919 roku Sejm uchwalił "Ustawę tymczasową" tworząc na terenach wyzwolonych spod okupacji państw centralnych 5 nowych województw, w tym województwo lubelskie, obejmujące teren przedwojennych guberni lubelskiej i chełmskiej. Podzielono je na 19 powiatów, w tym powiat bialski i konstantynowski.

Zmiana tego podziału nastąpiła w kwietniu 1932 roku, kiedy to zlikwidowano powiat bialski rozparcelowując jego tereny pomiędzy sąsiednie powiaty bialski i siedlecki. Od tej chwili wszystkie tereny stanowiące dziś obszar gminy Terespol związały się z powiatem bialskim.

Po wyzwoleniu, dekretem PKWN zniesiono podział terytorialny wprowadzony przez hitlerowców. Powiat bialski pozostał w województwie lubelskim i miał w swoich granicach miasto Terespol oraz gminy Bohukały, Kostomłoty i Kobylany. Dzieliły się one na gromady skupiające po kilka wsi.

W 1954 roku Sejm PRL uchwalił ustawę o reformie podziału administracyjnego. W miejsce dotychczasowych gmin utworzono gromady, jednostki administracyjno-terytorialne najniższego rzędu. W powiecie bialskim powstało 50 gromad. Na terenach nad Krzną i Bugiem zaczęły funkcjonować nowe jednostki administracyjne - miasto Terespol i gromady : Błotków Duży, Lobaczew Duży, Małaszewicze, Bohukały, Berezówka i Dobratycze.

Kolejna reforma administracyjna miała miejsce w 1973 roku i przywróciła do życia gminy. W powiecie bialskim utworzono 11 gmin, w tym gminę Terespol. Ponieważ w ośrodkach miejskich, liczących powyżej 5 tys. mieszkańców i nie będących siedzibami powiatów, utworzono połączone urzędy administracyjne dla miasta i gminy bezpośrednio do niego przylegającej, na mapie administracyjnej Polski pojawił się nowy twór - Urząd Miasta i Gminy w Terespolu.

W 1975 roku gmina Terespol znalazła się w granicach województwa bialskopodlaskiego. Ostateczny kształt gminie Terespol nadało rozporządzenie rządu Rzeczypospolitej Polskiej z 1991 roku. Na jego podstawie, od 1 stycznia 1992 roku Miasto i Gmina Terespol funkcjonują osobno. Sprawa podziału wspólnych dla miasta i gminy organów samorządowych została poprzedzona konsultacjami społecznymi 1990 i 19991 roku. Cały proces obfitował w gorące dyskusje a nawet konflikty. Sprawa podziału stanowiła jednocześnie główny temat sesji Rady Miasta i Gminy Terespol. Specjalnie w tym celu powołana komisja, w oparciu o wyniki konsultacji, podjęła decyzję o wystąpieniu z projektem uchwały o rozdzieleniu samorządów miasta i gminy. Stosowną uchwałę dotyczącą podziału Rada podjęła 29 maja 1991 roku. Ostatecznym potwierdzeniem przyjętego stanowiska było rozporządzenie Rady Ministrów z września 1991 roku, w którym w stosunku do województwa bialskopodlaskiego określono : Miasto Terespol z siedzibą władz w Terespolu oraz Gminę Terespol z siedzibą władz gminy w Terespolu. Ostatnia reforma administracyjna z 1 stycznia 1999 roku przywróciła duże województwa i powiaty. Pojawił się powiat bialski z siedzibą w Białej Podlaskiej. Jedną z 19 gmin tworzących ten powiat jest gmina Terespol.


Powrót do >>> Strona główna


Copyright 2003 © by Jasiek Knigawka